Jedną z podstawowych form badań z wykorzystaniem metody obserwacji systematycznej, jest analiza archiwalna. Polega ona na tym, iż dzięki bezpośredniej obserwacji nagromadzonych w danej kulturze archiwaliów oraz dokumentów, psycholog pośrednio obserwuje różne zachowania społeczne. Takiej obserwacji podlegają zazwyczaj wszelkie pamiętniki, gazety, listy, a także popularne utwory muzyczne, reklamy, chętnie czytane powieści czy oglądane programy telewizyjne. Na ich podstawie badacz, psycholog jest w stanie stwierdzić, jak dana osoba, a nawet cała społeczność postrzegała samą siebie. W przypadku, gdy zobrazowane i zapisane ślady danej kultury, są dla badacza dostępne, może on je kodować na interesujących go, specyficznych i dobrze zdefiniowanych kategoriach.

Analiza archiwalna należy do wysoko cenionych form badań obserwacyjnych. Przede wszystkim dlatego, iż pozwala ona na zanalizowanie nie tylko zmian zachodzących czy występujących w różnych kulturach, ale też w różnym czasie. Badania tego typu mogą ponad to dużo powiedzieć na temat uznawanych wartości i charakterystycznych przekonań społecznych.

Przeczytaj również: Uzależnienia i ich źródło.